Вазелин (и узадыр адаттынар) (орус. Вазелин; лат. Vaselinum, Paraffinum unguinosum, Petrolatum) - медицина, косметика, техникага чаап хереглээр хоюг үс хевирлиг бүдүмел. Аштаанының шынарындан алырга, өңү кара, сарыг болгаш өттүр көстүр аксымаар болур. Нефть үстериниң болгаш кадыг парафиннерниң холуксаазы болур. Эриириниң температуразы — 27-60 °C, чышпынчаа (вязкость) — 28-36 мм²/с (50 °C турда). Эфирге биле хлороформага эстир, а суг биле спиртке эзилбес, касторлуг үстен аңгыда кандыг-даа үстер-биле холчур. Вакуум-дистилляттыг нефть фракцияларын петролатум, парафин база церезин-биле кадырып тургаш ону бүдүрүп алыр.

Саважыгашта вазелин

Вазелинниг - вазелин холуп каан.

Вазелиннээр - вазелин-биле чаар.

ТөөгүПравить

1869 чылда Чезбро Роберт - англи химик - вазелинни чогаадып ажыткан. Эгезинде автор чогаадылгазын "нефтилиг желе" (Petroleum Jelly — англ.) деп адап алган. Ынчалза-даа ындыг аттыг бүдүмелди кым-даа садып алыксавас турган, ынчангаш Роберт ону «вазелин» деп адаан: немец «wasser» (суг) биле грек «elaion» (оливка үзү) деп ийи сөстерни чаңгыс сөсче каттыштырган. Роберт 1872 чылда вазелин бүдүрериниге АКШ-тың патентизин алган[1], а 1878 чылда вазелинни саарылга марказы кылдыр патентилээн[2].

Амгы үеде «Vaseline» деп саарылга марказы Unilever компанияның эрегзинде, ынчангаш ол компания элээн көвей кешке чаар холуксааларны бүдүрүп турар.[3] Вазелинниң төөгүзүнде солун чүү дээрге ол саарыгла марказы чоорту чоннуң ажыглалы ёзугаар шак ындыг барааннарны шуптузун "вазелин" деп адап эгелээн.

ДөсПравить

  1. Тыва дылдың тайлыбыр сөстүү (словарь). Том I, "Наука", Новосибирск 2003ч.
  1. Improvement in products from petroleum, 127568, 1872-06-04
  2. «Вазелин» деп атты саарылга марказы кылдыр патентилээн
  3. Vaseline | Unilever Global