Япон дыл (яп. 日本語, нихоңго ) – япон чоннуң дылы болгаш Японияның күрүне дылы. Өске дылдар аразында систематиктиг туружу билдинмес. Ук дылда хостуг чугааланыр кижилерниң саны 140 сая хире, 125 сая кижилерге төрээн дыл (делегейде 9-ку черде). Япон дылдың генетиктиг харылзаалары төнчүзүнге дээр тодаргайлаттынмаан. Лексикада ийи каът тускайланып турар, бирээзи алтай дылдар-биле каржып турар, өскези — австронезий дылдар-биле. Идеография биле слогтуг фонографияны холбаштырып турар оригиналдыг бижиктиг. Грамматиктиг чыскаалы-биле — агглютинативтиг, грамматиктиг уткаларның илередиишкини колдуунда синтетиктиг.

АдыЭдер

Ийи аттыг. Делегей дылдарының аразынга болгаш даштыкы чурттарның сургуулдарынга өөредириниң контекстизинде нихонго (яп. 日本語 — «япон дыл») дээр ат ажыглаттынып турар. Националдыг культураның кезээ кылдыр, Японияда өөредилге эртеми кылдыр, төрээн биле күрүне дыл кылдыр кокуго (яп. 国語 — «чурттуң дылы» азы «националдыг дыл») деп адаар.

Делегейде нептерелгезиЭдер

Япон дылда чугааланып турар улустуң хөй кезии Япон архипелагта чурттап турар. Япон дылды Соңгу биле Мурнуу Американың чамдык черлеринде (Калифорния, Гавай ортулактар, Бразилия, Перу) япон эмигранттар ажыглап турар. Азия биле Океанияның хөй кезии чурттарының школаларынга өөренип болур. 2012 чылда япон дылды Япониядан дашкаар өөренип турар улустуң саны Кыдатка (1 млн ажыг), Индонезияга (870 муң ажыг), Мурнуу Көреяга (840 муң ажыг), Австралияга (300 муң хире), Тайваньга (230 муң ажыг), Америкага (130 муң ажыг) болгаш Таиландыга (130 муң хире) турган. Япон дыл Палау Республиканың Ангаур штаттың (чурттакчы чону — 300 бичии ажыг кижи) англий болгаш палау дылдар-биле каттай официалдыг дылдарының бирээзи.

КлассификацияЭдер

Япон дылдың генетиктиг харылзаалары төнчүзүнге чедир тодаргайлаттынмаан. Япон дыл колдуунда изоляцияланган дыл деп көрдүнүнүп турар. Көрей дыл биле төрелдешкээниң гипотезазы — амдыызында бар гипотезаларның эң күштүү. Грамматиктиг структуразы көрей дылдың структуразынга чоок болуп турар. Австронезий лексиктиг субстрат биле алтай грмамматиктиг суперстраттың барының дугайында саналдар үндүрттүнүп турар. Алтай дылдарга хамааржып турар деп гипотеза база бар.

ТөөгүЭдер

Систематиктиг туружу-биле дөмей, япон дылдың эгеки төөгүзү маргыштыг айтырыг болуп турар. Алтай (пуёс) тыптыышкынның талалакчылары япон дылдың тургузуушкунун Япон ортулактарны алтайлар (пуёс аймактар) эжелеп турар үеге хамаарыштырып турар.

Бистиң эравыстың VI-гы вегинде Ямато, Кыдат болгаш Пекчениң (бурун көрей күрүнениң) дипломатиктиг харылзааларының түңнелинде Японияга кыдат культура нептереп эгелээн. Күрүне тургузуу, культура, уран-чүүл болгаш буддизмниң киргени-биле, Японияга бижик тыптып келген.

Даштыкы шөлүглерЭдер